Met z'n drietjes in een 'shack'

Er wordt op het deurtje geklopt.
De 10-jarige Nontokozo springt uit bed. Ze hoopt dat het Thandi is; de vrouw die haar en haar broer en zus een paar keer per week opzoekt. Om eten te brengen of om gewoon te helpen. De vorige keer had ze Nontokozo’s haar zo mooi gekamd. En ze had hen geleerd hoe ze veilig kunnen koken op het paraffine kookblik, zodat ze geen brandwonden krijgen. Nontokozo woont nog steeds alleen met haar broer en zus, maar nu vindt ze het minder erg. Sinds Thandi langskomt is ze zelfs niet meer zo bang in het donker. En ze is dolbij dat ze naar de naschoolse opvang van Carletonville mag. Daar krijgt ze lekker eten, wordt ze geholpen bij haar schoolwerk en kan ze met andere kinderen spelen.

Kinderen in een sloppenwijk
Het is al zeven jaar geleden dat Nontokozo’s moeder overleed. Haar vader was toen al niet meer in beeld. Nontokozo weet niet beter dan dat ze alleen woont met haar oudere broer Lwandile van 18 en zus Malenga van 11. De drie moesten zich jarenlang zelf zien te redden, met een minimale maandelijkse overheidstoelage.
Het gezin woont in de sloppenwijken van Khutsong, 15 kilometer buiten het stadje Carletonville in de provincie Gauteng. In deze omgeving is de werkloosheid erg hoog, rond de 50 procent. De armoede is dan ook schrijnend. Nontokozo en haar broer en zus wonen nog altijd in het eenvoudige huisje waar ze vroeger met hun moeder woonden. Binnen in deze ‘shack’ zijn vrijwel geen meubels te vinden. Het altijd netjes opgemaakte bed waar de twee meisjes op slapen, neemt de helft van de ruimte in beslag. Lwandiles matras staat opgerold tegen de muur. Er is geen elektriciteit en voor water lopen de drie omstebeurt naar de openbare waterpomp een paar kilometer verderop. Koken doen ze op paraffine, je ruikt het meteen als je het huisje binnenstapt. Gevaarlijk, maar voor hen is het de enige manier om wat eten klaar te kunnen maken. Het toilet is niet meer dan een gat in de grond buiten het huisje. ’s Avonds en ‘s nachts vinden de twee meisjes het eng om ernaar toe te gaan.

Lwandile maakt het ontbijt klaar, terwijl Thandi de meisjes helpt bij het aankleden. Hij is blij dat Thandi vanmorgen langskwam met een nieuw voedselpakket. Het pakket van vorige maand was twee dagen geleden al op, ook al had hij zo zuinig mogelijk gedaan. Maar vergeleken met een jaar geleden, toen Thandi nog niet langskwam, hebben ze het luxe. Lwandile weet nog goed hoe verschrikkelijk de honger was. Hij bleef steeds vaker weg van school omdat hij aan geld en eten moest zien te komen om voor zijn zusjes te kunnen zorgen. Gelukkig kan hij nu iedere morgen weer naar de High School. Het is een dik uur lopen, maar voor Lwandile is dat geen probleem. Hij hoopt na de middelbare school naar de universiteit te kunnen. Het is zijn droom ooit dokter te zijn.

Aandacht en liefde
Thandi kwam een jaar geleden voor het eerst bij het gezin van Lwandile en zijn zusjes. Ze is een van de sociaal werksters van Carletonville Care Centre. Vanuit dit project worden kindgezinnen begeleid in de omgeving van Khutsong. De medewerkers doen regelmatig huisbezoeken bij de kinderen en geven hen praktische hulp. Zo krijgen de gezinnen iedere maand een voedselpakket. Er is meestal net genoeg voor een maaltijd per dag. De begeleiders brengen ook geregeld paraffine mee. Zij leren de kinderen hoe ze met deze gevaarlijke brandstof om moeten gaan en zien erop toe dat ze veilig koken.
Deze praktische hulp is onmisbaar. Maar minstens zo belangrijk is de aandacht en liefde die de kinderen krijgen van de sociaal werksters. Thandi heeft acht gezinnen onder haar hoede en bezoekt ze allemaal minstens eens in de week. De 24-jarige sociaal werkster weet heel goed waarom ze dit werk doet, want zelf werd ze ook al jong wees. “Ik was 13 toen mijn moeder overleed. Als oudste kreeg ik de zorg op me voor mijn twee jongere broertjes. Ik weet hoe het is er alleen voor te staan. Gelukkig kan ik nu iets betekenen voor andere kinderen die dit meemaken. Ik kan het gat dat ouders achterlaten, een heel klein beetje opvullen. Al is het alleen een aai over hun bol, zodat ze weten dat er iemand is die aan hen denkt en om hen geeft.” Thandi kreeg van het Carletonville Care Centre een psychosociale cursus aangeboden. Met deze baan verdient ze nu voldoende om in haar eigen levensonderhoud te voorzien, en haar broers waar nodig te ondersteunen.

Terwijl Malenga haar schooltas inpakt, vertelt ze Thandi over haar schoolwerk. Vorig jaar liep ze erg achter, maar nu gaat het steeds beter. Ze kan al best goed Engels, vertelt ze Thandi vol trots! Dat komt doordat ze bij de naschoolse opvang wordt geholpen bij haar huiswerk. Dat is fijn, maar Malenga vindt het nog fijner als haar huiswerk af is. Want dan mag ze met de andere kinderen spelen. In het naschoolse programma van Carletonville heeft Malenga al veel vriendinnen gemaakt. Ze weet dat ze thuis in de sloppenwijk voorzichtig moet zijn, want je kunt niet iedereen vertrouwen. Maar bij het Carletonville Care Centre kan ze onbezorgd spelen. Malenga kan niet wachten tot het vanmiddag weer zover is. Maar nu eerst naar school. Ze geeft Thandi nog snel een knuffel voor ze met haar zusje op pad gaat.

Bouwen aan de toekomst
Malenga en haar zusje lopen een half uur naar de basisschool in het dorp. Iedere dag opnieuw, weer of geen weer. Na schooltijd gaan de twee naar het naschoolse programma van het Carletonville Care Centre, vlakbij hun basisschool. Hier krijgen ze de kans te bouwen aan een zinvolle en positieve toekomst, dankzij de goede begeleiding. Ook krijgen de kinderen gezonde, warme voeding, de tweede en laatste maaltijd van de dag.
Eens in de twee weken komen Malenga en Nontokozo met andere kinderen uit kindgezinnen bij elkaar in de zogenaamde ‘Support Group’. Deze groep wordt geleid door een van de sociaal werksters van het Carletonville Care Centre. Zij geeft de kinderen advies over praktische onderwerpen als voeding en hygiëne en leert hen over veiligheid en aids. In totaal draaien er zeven ‘Support Groups’ in het project. In de groep van Nontokozo en Malenga alleen al zitten meer dan 50 kinderen in de leeftijd van 6 tot 15 jaar. Stuk voor stuk kinderen die zichzelf moeten zien te redden in een harde wereld. Zonder de hulp van het Carletonville Care Centre zouden velen van hen nooit uit de cirkel van armoede kunnen ontsnappen. 

Bekijk de foto's